Ontdekkingsreizen deden de behoefte aan cartografie en tijdmeting toenemen. In navolging van Italië en Zuid-Duitsland ontstonden rond 1600 in Holland en Friesland de eerste belangrijke centra voor de vervaardiging van draagbare uurwerkjes. Dit waren door een veer aangedreven halshorloges en tafelklokjes. Ze vormen duidelijke voorbeelden van de virtuositeit die met name tegen het eind van de Renaissance werd nagestreefd. In Holland waren uurwerkmakers aangesloten bij gilden, zoals dat van St. Lucas in Haarlem en St. Eloys in Amsterdam. Er werd onderscheid gemaakt tussen uurwerksmeden en fijnuurwerkmakers. In 1582 introduceerde paus Gregorius XIII de Gregoriaanse kalender als aanpassing van de Juliaanse tijdrekening. Brabant, Zeeland en de Zuidelijke Nederlanden namen deze kalender als eerste over, Holland volgde in 1583. In Utrecht, Gelderland, Overijssel, Groningen, Friesland en Drente werd de aanpassing pas in 1700 en in 1701 overgenomen.

Politiek

Renaissance-vorst Karel V sleet zijn levenseinde met zijn horlogemaker. Tijdens het begin van de Renaissance behoorde Nederland tot het Keizerrijk van Karel V (1500-1558). Hij hield van uurwerken, had meerdere halshorloges en sleet zijn levenseinde samen met zijn horlogemaker Juanelo Torriano. Hij werd o.m. onderwezen door de wiskundige Gemma Frisius en was bevriend met de humanist Erasmus. Het portret van Karel V door Titiaan uit 1548 wordt bewaard in de Alte Pinakothek te München.

Architectuur

Het Haarlemse stadhuis vormt een goed voorbeeld van de renaissance-stijl. Naast de kerk en de adel werd de burgerij een belangrijke opdrachtgever van bouwwerken en beeldende kunst. Het Haarlemse stadhuis (1630) vormt een goed voorbeeld van de renaissance-stijl. Hierin wordt teruggegrepen op zuilvormen en rondbogen uit de klassieke Oudheid.

Cultuur

Erasmus was een belangrijke woordvoerder van het humanisme. De Renaissance ontstond rond 1400 in Italië. Het tijdbeeld wordt gekenmerkt door het herontdekken van de klassieke Oudheid. Naast het bestuderen van oude bronnen verrichtte men ook empirisch onderzoek. Hierin gold de mens als maat der dingen: Het humanisme. Een belangrijke woordvoerder hiervan was Desiderius Erasmus. Verdraagzaamheid was zijn belangrijkste boodschap. Het calvinisme legde een grotere verantwoordelijkheid bij het individu en bevorderde de vertaling van de bijbel in de volkstaal. De boekdrukkunst stimuleerde de verspreiding van kennis en denkbeelden en maakte deze voor iedereen toegankelijk.

Kunst

De voorstelling van Hiëronymus toont de heilige met een wanduurwerk op de achtergrond van zijn studeervertrek. In voorstellingen van de H. Hiëronymus in zijn studeervertrek is deze heilige vaker afgebeeld met een zandloper of een wanduurwerk. Deze symboliseren de vergankelijkheid van het leven. Als bijbelvertaler in de volkstaal was Hiëronymus populair bij de humanisten. Dit portret is geschilderd door een leerling van de Zeeuwse schilder Marinus van Reymerswaele (1493-1576). Tijdens de Noord-Europese renaissance ontstaat de schilderkunst in olieverf met grote aandacht voor anatomie en stofuitdrukking.